Agorafobi, kişinin bazı durumlarda yoğun kaygı yaşaması ve özellikle kaçmanın zor olabileceğini veya panik benzeri ya da yoğun rahatsızlık veren belirtiler ortaya çıkarsa yardım almanın güç olabileceğini düşünmesiyle ilişkili bir anksiyete bozukluğudur.
Bu nedenle agorafobiyi yalnızca “açık alan korkusu” veya “evden çıkma korkusu” olarak tanımlamak eksik kalır. Bazı kişiler evden çıkmakta çok zorlanabilir; bazıları ise yalnızca belirli ulaşım, kalabalık, sıra bekleme veya tek başına dışarıda bulunma durumlarında belirgin kaygı yaşayabilir.
Agorafobi nedir?
Agorafobide korku genellikle belirli ortamın kendisinden çok, o ortamda yoğun kaygı veya bedensel belirtiler yaşandığında uzaklaşmanın, güvenli bir yere dönmenin veya yardım almanın zor olacağı düşüncesiyle ilişkilidir.
Kaçınma zamanla kişinin işini, eğitimini, sosyal yaşamını veya günlük ihtiyaçlarını karşılamasını sınırlayabilir. Bazı kişiler bir yakını olmadan dışarı çıkmakta zorlanabilir veya ancak belirli “güvenli” rotaları kullanabilir.
Agorafobi yalnızca dışarı çıkma korkusu değildir
Evden çıkmak istememek farklı nedenlerle görülebilir: yorgunluk, depresif belirtiler, fiziksel bir hastalık, sosyal kaygı, travma sonrası kaçınma veya başka güçlükler bunlardan bazılarıdır. Bu nedenle “dışarı çıkmak istemiyorum” demek tek başına agorafobi tanısı anlamına gelmez.
Örneğin korkunun ana konusu başkalarının sizi yargılaması veya küçük düşürmesi ise sosyal anksiyete farklı bir değerlendirme gerektirebilir. Bu ayrım için sosyal fobi / sosyal anksiyete yazısına bakabilirsiniz.
Hangi durumlarda ortaya çıkabilir?
Agorafobik kaygı kişiden kişiye değişebilir. Sık değerlendirilen durumlar arasında şunlar bulunabilir:
- Toplu taşıma kullanmak.
- Açık alanlarda bulunmak.
- Kapalı ve kalabalık alanlarda bulunmak.
- Sırada beklemek veya kalabalığın içinde olmak.
- Ev dışında tek başına bulunmak.
Bir kişinin yalnızca bu durumlardan birinde rahatsız olması agorafobi tanısı koymak için yeterli değildir. Korkunun örüntüsü, süresi, kaçınma ve günlük işlev üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilir.
Belirtiler ve kaçınma davranışları
Kaygı sırasında kalp çarpıntısı, baş dönmesi, terleme, titreme, nefesin hızlanması, mide rahatsızlığı veya kontrolü kaybedecekmiş gibi hissetme görülebilir. Kişi bu belirtilerin ortaya çıkmasını beklediği için bazı yerlerden tamamen kaçınabilir veya yalnızca yanında güvendiği biri varken gidebilir.
Kaçınma kısa vadede rahatlama sağlayabilir. Fakat yaşam alanı giderek daralıyorsa sorun yalnızca “daha cesur olmak” değildir; korkuyu sürdüren döngünün profesyonel olarak değerlendirilmesi gerekebilir.
Agorafobi ve panik atak aynı şey mi?
Hayır. Panik atak, kısa sürede yoğunlaşan korku veya rahatsızlık ve buna eşlik edebilen bedensel belirtileri ifade eder. Agorafobi ise belirli durumlarla ilgili korku, kaçınma ve escape/help güçlüğü beklentisiyle tanımlanan ayrı bir durumdur.
Bazı kişiler agorafobik korkular geliştirmeden önce panik ataklar yaşamış olabilir. Ancak agorafobi yalnızca panik bozukluğu olan kişilerde görülmez ve iki durum değerlendirmede ayrı ayrı ele alınabilir.
Agorafobi neden gelişebilir?
Agorafobi için tek bir neden yoktur. Panik benzeri belirtilerle ilgili öğrenilmiş korkular, kaçınmanın kısa vadede rahatlatıcı olması, geçmiş deneyimler ve genel anksiyete yatkınlığı gibi farklı etkenler kişiden kişiye değişen biçimde rol oynayabilir. Her agorafobi deneyimini travmaya, düşük özgüvene veya “kontrol ihtiyacına” bağlamak doğru değildir.
Tedavi ve destek seçenekleri
Bilişsel davranışçı terapi, agorafobi için yaygın biçimde kullanılan ve araştırılmış psikolojik yaklaşımlardan biridir. Terapi; korku beklentilerini, kaçınma ve güvenlik davranışlarını anlamayı ve kişinin hedeflerine göre planlanan kademeli davranışsal çalışmalar yapmayı içerebilir.
Kademeli maruz kalma çalışmaları “tek başına kendini zorlayıp dışarı çık” şeklinde genel bir talimat değildir. Şiddetli kaçınma, panik belirtileri, fiziksel sağlık sorunları veya başka psikolojik güçlükler olduğunda planın kişiye göre düzenlenmesi önemlidir.
Bazı durumlarda ilaç tedavisi de değerlendirilebilir. Bunun gerekip gerekmediği ve tıbbi takibi hekim veya psikiyatrist tarafından ele alınır; psikologlar ilaç reçete etmez.
Ne zaman profesyonel değerlendirme düşünülmeli?
Korku nedeniyle işe, okula, alışverişe, toplu taşımaya veya sosyal ortamlara gitmek belirgin biçimde zorlaşıyorsa; yaşam alanınız giderek daralıyorsa; yalnız çıkamıyor veya yoğun kaçınma yaşıyorsanız profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.
Psikolojik destek seçenekleri hakkında bilgi almak için psikolojik destek ve görüşme süreci sayfasını inceleyebilirsiniz.
